مسجد جامع سمنان يكي از آثار با ارزش و كهن شهر سمنان به شمار مي آيد و از لحاظ مذهبي و فرهنگي و حتي اجتماعي داراي ارزش و اعتبار زيادي است. گرچه در طول زمان تغييرات و تحولات زيادي در آن بوجود آمده ، اما قدمت بنا به گونه اي است كه عده اي بناي اوليه آن را به قبل از اسلام مي رسانند. عقيده بر اين است كه اين مسجد در قرن اول هجري و بر روي خرابه هاي آتشكده بنا گرديده است. سياحان و مورخيني كه از شهر سمنان ديدن نموده و مطالبي راجع به اين شهر و آثار آن در تأليفات خود به يادگار گذارده اند بعضي به اختصار و بعضي از آنها به تفصيل از اين اثر در نوشته هاي خود آورده و اغلب نيز آن را به خوبي و عظمت ياد نموده اند.
محراب بایزید بسطامی
محراب مسجد بايزيد بسطامي
محراب مسجد" بايزيد بسطامي" بدون شك يكي از زيباترين و ارزنده ترين محرابهاي دوره ايلخانيان ميباشد
محراب بايزيد از نظر تكنيك گچبري دوره ايلخاني و همچنين از نظر نوع مواد مصالحي كه در آن بكار برده شده داراي اهميت فراواني است . رتگ خاكستري متن گچبريهاي محراب كه نقوش ان بارنگ سفيد مشخص گرديده در نگاه اول توجه هر بيننده اي را به خود جلب مي كند .
در زمان ايلخانان مجموعه بايزيد بسيار مورد توجه امراء ايلخاني مخصوصاًغازان خان و سلطان محمد خدابنده بوده و اكثرساخت ساز اين بنا در زمان اين دو سلطان مغول صورت گرفته است
نوع ,سبك گچبري وفرمهاي نقوش وسبك كتيبه ها ونوع تقسيمات محراب همگي ويژگي هاي محرابهاي ايلخاني را نشان مي دهد.خوشبختانه در كتيبه هاي محراب نام سازنده به وضوح آمده است.
"عمل محمد بن الحسين بن ابي طالب المهندس بنا الدامغاني"
مسجد حاج شکرالله(دامغان)
مسجد حاج شکرالله
اين اثر گرانقدر در خيابان شهيد مطهری و در ابتدای کوچه شهيد اقبالی قرار گرفته است و با مسجد مشهور تاريخانه تنها چند متر فاصله دارد، و به همين دليل از ديد گردشگران داخلی و خارجی پنهان نمی ماند. اين بنای کهن هر چند که از خشت و گل ساخته شده، ولی از داخل دارای ويژگی های هنری بوده و گچ کاری و طاق های مقرنس و زيبای آن چشم نواز بوده و حاکی از شکوه رونق و اهميت گذشته خود دارد. تاريخ ساخت اين بنای معنوی و الهی معلوم نيست و اينکه «شکرالله» (احتمالاً بانی مسجد) چه شخصيتی بوده، اطلاعی در دست نمی باشد و در کتب تاريخ و جغرافيای دامغان در اين خصوص مطلبی ديده نمی شود، ولی از حيث سبک بنا با ساختمان «گنبد زنگوله» شباهت زيادی دارد و تصور می شود، اين مسجد نيز مانند گنبد مزبور که در جدول عمده ترين بناهای تاريخی دامغان، منتشر شده از سوی سازمان ميراث فرهنگی و گردشگري استان سمنان از ابنيه دورة ايلخاني قلمداد گرديده، مربوط به دوره ياد شده مي باشد. .
مسجد شکرالله در روزگاران گذشته از قداست ويژه برخوردار بوده و مردم دامغان و نواحی ديگر اعتقاد خاصی به معنويت آن داشته و به مناسبت های مذهبی، در محوطه بيرون مسجد، آش و ديگر غذاهای نذری را طبخ و تقسيم می کردند و در داخل مسجد نيز طاقچه ای مخصوص وجود داشت که در آن شمع روشن کرده و به عبادت می پرداختند.
"در رهگــــذر کویــــــــــــــــــر"